In de afgelopen vijfentwintig jaar zijn trajecten voor maatschappelijke integratie een belangrijk instrument geworden in het integratiebeleid in heel Europa. Deze programma’s combineren doorgaans taalonderwijs, cursussen voor sociale oriëntatie en examens, en hebben tot doel nieuwkomers op deze manier voor te bereiden op deelname aan de gastsamenleving. Daarbij wordt burgerschap steeds meer verankerd in gedeelde waarden, normen en tradities (Duyvendak et al., 2016). Cursussen voor maatschappelijke integratie maken een bredere tendens van de culturalisering van burgerschap bijzonder zichtbaar. Ze bieden niet alleen praktische informatie over het dagelijks leven, maar verwoorden ook wat wordt gepresenteerd als de kernwaarden en maatschappelijke verwachtingen van de ontvangende samenleving. Het beleid inzake maatschappelijke integratie weerspiegelt niet zozeer een formele status, maar geeft aan wie er volgens het beleid mag horen bij de samenleving.
Binnen deze trajecten speelt geschiedenisonderwijs een bijzonder prominente rol. Hieraan is echter opvallend weinig wetenschappelijke aandacht besteed. Toch verdient dit domein om verschillende redenen nadere bestudering. Cursussen over maatschappelijke integratie vormen een zeer specifieke pedagogische context waarin historische kennis wordt gepresenteerd als maatschappelijk relevant voor de maatschappelijke participatie van nieuwkomers. Bovendien kunnen historische verhalen zichtbaar maken hoe geschiedenis wordt ingezet bij inspanningen om een gemeenschap op te bouwen, en kunnen ze onthullen hoe staten omgaan met de grenzen tussen ‘insiders’ en ‘outsiders’. Het bestuderen van geschiedenis binnen de maatschappelijke integratie biedt een uniek perspectief op de hedendaagse politiek van het geheugen, waaronder de vraag welke verledens worden benadrukt, welke worden gemarginaliseerd, en hoe deze keuzes het begrip van burgerschap zowel verwoorden als vormgeven.
Bovendien maakt de context van cursussen maatschappelijke integratie het niet alleen mogelijk om de productie van door de staat gesponsorde historische verhalen te analyseren, maar ook om te onderzoeken hoe nieuwkomers deze verhalen ontvangen, interpreteren en ermee omgaan. Dit kan belangrijke inzichten bieden in de effecten van praktijken voor natie- en gemeenschapsvorming die gebaseerd zijn op historische verhalen, en kan aantonen wanneer, hoe en voor wie dergelijke geschiedenissen een gevoel van verbondenheid bevorderen, en wanneer ze daar niet in slagen of mensen zelfs uitsluiten en daarmee het tegenovergestelde bevorderen.
Deze workshop richt zich op wat nieuwkomers willen weten, hoe landen van elkaar verschillen in de historische verhalen die ze benadrukken en wat dit kan onthullen over bredere processen van natievorming, grensvorming en de politiek van het erbij horen. We streven ernaar wetenschappers uit de geschiedenis, de politieke wetenschappen, de migratiestudies en andere verwante vakgebieden bijeen te brengen. We verwelkomen bijdragen die ingaan op de vraag hoe (integratie)beleid zich verhoudt tot de praktijk, hoe historische verhalen worden geselecteerd, onderwezen en ervaren, of hoe deze het gevoel van verbondenheid van nieuwkomers (al dan niet) beïnvloeden.
Centrale vragen zijn onder meer, maar zijn niet beperkt tot:
- Wat zijn de (theoretische) gevolgen van het gebruik van door de staat gesponsorde geschiedenis en de constructie van culturalistische grenzen?
- Hoe maakt het beleid inzake maatschappelijke integratie gebruik van geschiedenis, en welke soorten historische kennis worden als noodzakelijk beschouwd voor nieuwkomers?
- Hoe worden officiële verhalen vertaald naar onderwijspraktijken, interacties in de klas of examenvormen?
- Hoe gaan nieuwkomers om met de historische kennis die hen wordt aangeboden, hoe interpreteren ze deze, of hoe betwisten ze deze?
- Wat zijn de verschillen in de praktijken van (geschiedenis in) maatschappelijke integratie in Europa, en wat kan dit aan het licht brengen?
- Hoe raakt de historische cultuur aan bredere vraagstukken van identificatie, erkenning en verbondenheid?
Praktische informatie
- Deze workshop vindt plaats op 21 en 22 oktober 2026 in Gent.
- De workshop wordt georganiseerd door het Center for Meta and Public History (M&P) en is gratis.
- De coördinator is Anthe Baele.
- Meer informatie via deze link